Nederland kiest andere koers dan Engeland en Zweden: wat het Gezondheidsraad-advies wel en niet zegt

De Gezondheidsraad bracht op 30 juni 2026 advies uit over de transgenderzorg voor jongeren in Nederland. Het oordeel: de zorg past binnen het gezondheidsrechtelijk kader en is zorgvuldig ingericht. Verhagen neemt het advies volledig door en plaatst dat oordeel in een bredere context — en die context is internationaal opvallend.

Het Nederlandse zorgmodel

Het Nederlandse zorgmodel werkt met uitgebreide verkenning, diagnostiek, psychologische begeleiding en indicatiestelling door een multidisciplinair team, met nadruk op stapsgewijze exploratie van de genderidentiteit. Somatische behandeling — puberteitsremmers, hormonen, eventueel chirurgie — komt pas na dat traject in beeld. Het buitenland refereerde jarenlang aan deze aanpak als het “Dutch Protocol”.

De landen van het Dutch Protocol schakelen terug

Maar juist de landen die dat protocol overnamen, zijn teruggeschakeld. In Engeland en Zweden zijn puberteitsremmers en genderbevestigende hormonen voor minderjarigen alleen nog in onderzoeksverband beschikbaar. Het advies vermeldt dit zelf, maar leest de ontwikkeling opvallend genoeg als een beweging richting het Nederlandse model, omdat de nieuwe inrichting in die landen meer nadruk legt op exploratie en begeleiding.

“Onderzoeksverband” is geen variant, maar een andere keuze

Verhagen zet daar vraagtekens bij: “alleen in onderzoeksverband” is geen variant van het Nederlandse model, maar een fundamenteel andere keuze — een erkenning dat de bewijsbasis te smal is voor reguliere zorg. Het advies erkent die smalle bewijsbasis overigens ook: het vraagt om onderzoek van hogere kwaliteit, longitudinale studies tot ver in de volwassenheid, grotere populaties en uniforme uitkomstmaten. Ook signaleert het dat de huidige groep aanmelders verschilt van de onderzochte populaties, met meer non-binaire jongeren, meer bijkomende problematiek zoals autisme, en meer jongeren bij wie de genderdysforie pas in de puberteit begon.

Twee routes, één keuze

Wie het advies naast de internationale ontwikkelingen legt, ziet twee routes: behandelen binnen onderzoek (Engeland, Zweden) of behandelen in reguliere zorg met sterkere procedurele waarborgen (Nederland). Het advies kiest het tweede — Verhagen betoogt dat die keuze meer verdediging nodig heeft dan het advies levert.

De volledige aflevering (38 min) is hieronder te beluisteren, of rechtstreeks op Spotify.