Conversiewet en de kwaliteitsstandaarden die worden herzien

Op 16 juni 2026 nam de Eerste Kamer de Wet strafbaarstelling conversiehandelingen aan, met 57 stemmen voor en 15 tegen. De wet is op 11 september 2026 ondertekend en op 30 september 2026 gepubliceerd (Staatsblad 2026, 294); de wet treedt op 1 januari 2027 in werking (Stb. 2026, 294; Stb. 2026, 295). Artikel 285ba van het Wetboek van Strafrecht stelt strafbaar wie in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf of in organisatieverband stelselmatig of anderszins op indringende wijze handelingen verricht met het oogmerk de seksuele gerichtheid of genderidentiteit van een persoon onder de 18 te veranderen of te onderdrukken. Een arts of andere zorgverlener die handelt volgens de voor hem geldende zorgvuldigheidseisen is niet strafbaar.

Twee herzieningstrajecten

De zorgvuldigheidseisen voor genderzorg staan onder meer in twee kwaliteitsstandaarden: de somatische standaard (hormonale en chirurgische zorg; NIV) en de standaard voor psychische transgenderzorg. Beide worden herzien.

Vragen uit het Genderzorgen-artikel

Genderzorgen legde op 2 juni 2026 een aantal vragen op de behandeltafel:

• Een aanmelding van een veertienjarige met sterke gender-incongruentie en bijkomende eetstoornis: welk indicatiekader telt — de tekst van 2018, de werkdocumenten van de herziening, of een interne richtlijn?
• Een behandelaar die in een intake voorstelt het verlangen breder te exploreren in plaats van direct te bevestigen: valt dat onder het oproepen tot reflectie? Volgens artikel 285ba lid 2 valt het oproepen tot terughoudendheid, voorzichtigheid of reflectie ten aanzien van een transitie niet onder het oogmerk om te veranderen of te onderdrukken.
• Een puberteitsrem die op grond van de huidige standaard wordt voorgeschreven, terwijl de Cass Review en richtlijnen in Zweden en Finland tot grote terughoudendheid oproepen: handelt de voorschrijver volgens 'geldende' eisen?
• Een patiënt die na twee jaar hormoonbehandeling spijt aangeeft en de zorg wil afbouwen: welk traject ondersteunt de zorgverlener, en hoe bewijst die in een eventuele klacht- of strafzaak dat dit geen 'omkering' was?

Het Gezondheidsraad-advies

VWS vroeg de Gezondheidsraad om advies naar aanleiding van twee moties in de Tweede Kamer (bron). De raad onderzocht onder meer het gezondheidsrechtelijk kader, de fysieke en mentale gezondheidsuitkomsten van behandeling, spijt na behandeling en een vergelijking met Europese landen met een andere zorgstandaard (bron). Het advies verscheen op 30 juni 2026, twee weken nadat de Eerste Kamer de wet had aangenomen.

Smeehuijzen wijst er in het Nederlands Juristenblad op dat zes van de twaalf commissieleden direct of indirect betrokken zijn of waren bij het voorschrijven of toedienen van puberteitsremmers en cross-seksehormonen (bron).

Internationale aanscherping als referentie

In het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Finland zijn de richtlijnen voor medische behandeling van minderjarigen aangescherpt: de Zweedse richtlijn (2022) adviseert behandeling alleen binnen een onderzoeksprotocol of in uitzonderlijke gevallen, de Finse (2020) bepleit uiterste voorzichtigheid met puberteitsremmers onder de 18, en de Noorse commissie Ukom beval in 2023 aan de behandelingen als 'utprøvende behandling' te definiëren (bron, bron). De Finse studie van Ruuska en collega's (2026) laat zien dat de psychiatrische zorgbehoefte van behandelde jongeren na medische transitie niet afneemt; de studie is observationeel en na correctie voor eerdere psychiatrische behandeling verschilden verwezen jongeren met en zonder medische transitie grotendeels niet (bron).

Volgens Genderzorgen legt een open verwijzing naar 'geldende zorgvuldigheidseisen' de bewijslast bij de individuele zorgverlener. Dat is de lezing van de bron; de wettekst zelf beperkt de strafbaarstelling tot handelingen met het oogmerk te veranderen of te onderdrukken en neemt zorgverleners die volgens de zorgvuldigheidseisen handelen uit (lid 7).