3 juni 2026
Ruuska 2026: Finse registerstudie en de Nederlandse kwaliteitsstandaarden
In april 2026 verscheen in Acta Paediatrica de Finse registerstudie van Ruuska en collega's over psychiatrische zorg bij jongeren die naar genderzorg waren verwezen (bron). Wat zegt de studie, en wat is de stand van de Nederlandse kwaliteitsstandaarden?
De Nederlandse uitgangspunten
De Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg schrijft over psychische problemen naast genderdysforie dat die kunnen losstaan van de genderdysforie, maar er ook door veroorzaakt of versterkt kunnen zijn, en dat genderbevestigende behandeling er een positief effect op kan hebben (bron). Zie ook het Dutch Protocol (2006).
Wat Ruuska et al. (2026) deden
De onderzoekers gebruikten Finse registers: alle jongeren onder de 23 die tussen 1996 en 2019 voor het eerst contact hadden met de centrale Finse genderdiensten (2.083 personen), elk gekoppeld aan vier mannelijke en vier vrouwelijke controles naar geboortejaar en geboortegemeente (16.643 controles). De gemiddelde follow-up was 5,5 jaar, maximaal 25 jaar. Vóór de verwijzing had 45,7 procent van de verwezen jongeren specialistische psychiatrische behandeling nodig, tegen 15,0 procent van de controles; minstens twee jaar na verwijzing was dat 61,7 tegen 14,6 procent (bron).
- Feminiserende transitie — psychiatrische zorg
- 9.8% → 60.7% Aandeel jongeren in de groep met specialistische psychiatrische behandeling vóór verwijzing en minstens twee jaar erna.
- Masculiniserende transitie — psychiatrische zorg
- 21.6% → 54.5% Aandeel jongeren in de groep met specialistische psychiatrische behandeling vóór verwijzing en minstens twee jaar erna.
De cijfers hierboven gelden voor de groepen die een medische transitie ondergingen; de eerste percentages zijn gebaseerd op 16 van 163 (feminiserend) en 137 van 633 (masculiniserend) personen. De stijging is observationeel. Na correctie voor eerdere psychiatrische behandeling verschilden de groepen met en zonder medische transitie grotendeels niet. De auteurs schrijven dat psychiatrische zorgbehoefte na medische transitie niet afneemt, dat hun bevindingen de verwachte verbetering van de mentale gezondheid niet ondersteunen en dat de ernstige stoornissen niet in de eerste plaats aan genderdysforie toe te schrijven lijken; zij bepleiten grondige psychiatrische beoordeling en behandeling voor en tijdens de transitie (bron).
Tijdlijn
2006 — Dutch Protocol
Het artikel waarin het Dutch Protocol verder wordt uitgewerkt verschijnt; Peggy Cohen-Kettenis is mede-auteur (Cass Review).
December 2017 — Kwaliteitsstandaard Psychische Transgenderzorg
Officiële vastlegging van de werkwijze in de psychische zorg.
2018 — Zembla: Transgender met spijt
Klinisch psycholoog Dorine Sellenraad, die in 2000-2001 met volwassen patiënten bij de genderkliniek van het VUmc werkte, vertelt dat aanmelders haar lastig vonden omdat ze doorvroeg en niet meteen akkoord ging.
2018-2019 — Kwaliteitsstandaard Somatische Transgenderzorg
Vastlegging van de werkwijze in de hormonale en chirurgische zorg. Beheerder: NIV.
2020-2021 — Bell v Tavistock (VK)
Keira Bell vecht de praktijk rond puberteitsremmers bij minderjarigen aan; het Court of Appeal stelt de kliniek op 17 september 2021 in het gelijk.
2022 — Cass-tussenrapport
De Cass Review publiceert een tussenrapport.
April 2024 — Cass-eindrapport
De Cass Review publiceert haar eindrapport.
30 september 2025 — uiterste opleverdatum somatische standaard
Er is geen nieuwe standaard; op verzoek van de NIV verschuift het Zorginstituut op 18 mei 2026 de uiterste opleverdatum naar 30 september 2027.
14 april 2026 — kabinetsbrief
Het kabinet schrijft de Eerste Kamer dat de kwaliteitsstandaarden voor transgenderzorg (somatisch en psychisch) richtlijnen zijn en als zodanig onderdeel van de professionele standaard waaraan de medische uitzondering in de conversiewet hangt — terwijl beide standaarden worden herzien.
4 april 2026 — Ruuska et al.
De studie verschijnt online in Acta Paediatrica.
30 juni 2026 — Gezondheidsraad
De Gezondheidsraad adviseert over transgenderzorg voor jongeren.
Wat de studie wel en niet zegt
De studie meet het gebruik van specialistische psychiatrische zorg, geen diagnose of ernst. De auteurs konden de reden voor het gebruik van psychiatrische zorg niet analyseren en corrigeerden niet voor sociaaleconomische achtergrond. Er zijn kritieken en reacties op de studie gepubliceerd (bron).
Bron
Genderzorgen, 'Transgenderzorg onder de loep', — genderzorgen.substack.com