Het Kennis- en Zorgcentrum Genderdysforie (KZcG) van Amsterdam UMC publiceert elke paar maanden een eigen wachttijddocument. De update van 1 september 2026 bevat een zin die meer zegt dan de cijfers eromheen: de kliniek kan "geen uitspraak doen over de duur van de wachttijd" voor nieuwe aanmeldingen. In plaats daarvan vermeldt het document alleen nog de verwijsdatum van de mensen die op dit moment worden opgeroepen — niet hoe lang iemand die zich vandaag aanmeldt, moet wachten.

Wat het document zelf zegt

Volgens de wachttijdinformatie van Amsterdam UMC (1 september 2026) staan ruim 4.500 volwassenen en 1.000 kinderen op de wachtlijst van het KZcG. Jaarlijks worden gemiddeld 450 volwassenen en 250 kinderen opgeroepen voor een intakegesprek. Concreet: volwassenen die in juni 2021 zijn doorverwezen, worden nu pas ingepland voor een eerste gesprek — meer dan vijf jaar na verwijzing. Bij kinderen gaat het om verwijzingen van april 2024, die nu twee tot drie maanden later aan de beurt komen. Wie zich vandaag aanmeldt, staat dus achteraan een rij die al jaren lang is en, blijkens de eigen tekst van Amsterdam UMC, alleen maar groeit: er komen "steeds meer" verwijzingen bij dan de kliniek kan verwerken. Ook de vervolgstappen lopen op: vijf tot zes maanden voor de start van diagnostiek bij volwassenen, en voor chirurgie tot 16 maanden wachttijd voor aangezichtschirurgie en phalloplastiek met plasbuisverlenging.

Dit is geen nieuw probleem — het is een onopgelost probleem

Al in januari 2025 berichtte studentenmedium Folia dat de genderpoli van Amsterdam UMC voorlopig geen nieuwe volwassenen meer in behandeling nam vanwege overbelasting — met toen al ongeveer 4.500 volwassenen en 1.000 kinderen op de lijst, exact dezelfde aantallen als nu, anderhalf jaar later. Amsterdam UMC zelf erkende destijds tegenover Folia dat het niet goed weet waar de aanhoudende toename van aanmeldingen vandaan komt. Dat de kliniek intussen niet één patiënt méér per jaar oproept dan destijds, terwijl de wachtlijst inhoudelijk hetzelfde is gebleven, laat zien dat het probleem niet tijdelijk is opgelost maar structureel onopgelost blijft — ondanks herhaalde verwijzingen naar overleg met het ministerie van VWS en zorgverzekeraars over uitbreiding van de behandelcapaciteit.

Geen voorrang voor jongeren, ondanks het onomkeerbaarheidsargument

Het document beantwoordt ook een vraag die door de eigen formulering van de kliniek extra gewicht krijgt. Op de vraag "Ik kom in de puberteit. Hoe langer ik moet wachten, hoe meer er straks moet worden 'teruggedraaid'. Kan ik geen voorrang krijgen op volwassenen?" antwoordt Amsterdam UMC botweg: "Voorrang krijgen op anderen, van welke leeftijd dan ook, is niet mogelijk." Dat antwoord staat op gespannen voet met een argument dat in het publieke debat over genderzorg voor minderjarigen vaak wordt gebruikt: dat snelheid geboden is omdat puberteit onomkeerbare lichamelijke veranderingen met zich meebrengt. Amsterdam UMC gebruikt dat argument in de praktijk niet om jongeren voorrang te geven — de wachtlijst is voor iedereen hetzelfde, ongeacht leeftijd of de gevolgen van verder wachten. Wie zich afvraagt hoe streng de leeftijdsgrenzen elders in het Nederlandse traject worden toegepast, vindt een overzicht in het overzicht van leeftijdscriteria voor genderzorg in Nederland — dat laat zien hoe wisselend leeftijd als criterium door de zorgketen heen wordt gehanteerd. Meer over de kliniek zelf staat in het klinisch profiel van Amsterdam UMC op deze site.

Een klacht die niemand kan oplossen

Op de vraag wie verantwoordelijk is voor de situatie en waar een klacht ingediend kan worden, antwoordt Amsterdam UMC dat de toename "een maatschappelijk thema" is dat alleen op te lossen is via samenwerking tussen partijen. Een klacht bij de klachtenfunctionaris wordt geregistreerd, maar kan volgens de kliniek zelf niet op korte termijn iets oplossen. Daarmee legt het document de verantwoordelijkheid feitelijk buiten de kliniek, terwijl de wachttijden voor zowel volwassenen als kinderen intussen tot de langste in de Nederlandse gezondheidszorg behoren.

Wat dit betekent

Amsterdam UMC is transparanter dan veel andere zorginstellingen: het publiceert actuele cijfers, benoemt expliciet dat het geen verwijsstop heeft ingesteld, en erkent de emotionele impact van de wachttijd. Maar transparantie over een probleem is niet hetzelfde als een oplossing ervoor. Zolang de instroom van verwijzingen jaar na jaar de uitstroom van intakes blijft overtreffen — en dat is precies wat de cijfers van 2025 en 2026 laten zien — blijft de wachtlijst structureel groeien, ongeacht hoe vaak het document wordt bijgewerkt.

Bronnen

Amsterdam UMC, Wachttijdinformatie Kennis & Zorgcentrum Genderdysforie, gedateerd 1 september 2026. Download het document.

Wessel Wierda, "Lange wachtlijst bij genderpoli Amsterdam UMC leidt tot patiëntenstop", Folia, 21 januari 2025. Lees het artikel.