Historische groei genderzorgaanvragen

Hoe heeft het aantal aanmeldingen voor genderzorg in Nederland zich sinds de jaren tachtig ontwikkeld?

Burgermonitor

Cijfers samengesteld uit jaarverslagen Amsterdam UMC (VUmc), publicaties in tijdschriften en Kamerbrieven.

Vier fasen in de cijfers

De Nederlandse genderzorg startte in de jaren zeventig en tachtig met enkele tientallen aanmeldingen per jaar. In publicaties van Wiepjes e.a. (Amsterdam UMC, 2018) worden cijfers vanaf 1972 tot 2015 beschreven, met aansluitend nieuwere jaarcijfers van Curium-LUMC en Radboudumc. Tussen 1972 en 2024 is het aantal nieuwe aanmeldingen per jaar met een factor 100 of meer gestegen, met de scherpste groei sinds 2013.

Tijdlijn

1980-2000: enkele tientallen tot ongeveer 100 nieuwe aanmeldingen per jaar, vrijwel uitsluitend volwassenen, met een overwicht van bij geboorte mannelijk geregistreerde personen.
2000-2010: stijging naar enkele honderden per jaar, eerste cohorten minderjarigen behandeld volgens Dutch Protocol.
2010-2015: verdubbeling; instroom omvat meer minderjarigen en meer adolescente meisjes.
2015-2020: ruim drie- tot vierdubbeling, omslag in geslachtsverhouding richting AFAB (vrouwelijk bij geboorte).
2020-2024: groei naar enkele duizenden nieuwe aanmeldingen per jaar, met een wachtlijst die rond de 9.000-11.000 personen schommelt.

Omslag rond 2013-2015

Vanaf circa 2013 verandert het profiel van aanmeldingen ingrijpend: er komen meer jongeren, vooral geboren meisjes (AFAB), met kortere voorgeschiedenis van genderdysforie en meer comorbiditeit (autisme, ADHD, trauma, depressie, eetstoornissen). Deze omslag is in publicaties van het Kennis- en Zorgcentrum voor Genderdysforie meerdere keren gedocumenteerd. Internationaal heet dit fenomeen "Rapid Onset Gender Dysphoria" (Littman 2018, omstreden term). Vergelijkbare patronen zijn beschreven in het VK (Cass Review), Zweden (SBU), Finland (COHERE), Noorwegen (UKOM) en Denemarken.

Mogelijke verklaringen

Genoemde verklaringsmodellen lopen sterk uiteen: toegenomen zichtbaarheid en acceptatie, sociale invloed via sociale media en peergroups, verschuivingen in diagnostiek, een verbreding van de toelatingscriteria, het wegvallen van de eis van vroege en persistente dysforie en (volgens kritische rapporten) sociale besmetting. De Cass Review concludeert dat geen enkel verklaringsmodel het volledige beeld dekt en dat de zorg zich daardoor op een onzeker spoor ontwikkeld heeft. Zie ook verdeling per leeftijd en per geslacht bij geboorte.

Vervolgvragen

De historische groei roept vragen op rond capaciteit, indicatiestelling en evaluatie. Zie ook historisch verloop wachttijden. Voor de Engelstalige cijferreeks zie Wiepjes e.a. 2018 (PubMed).