Historisch verloop wachttijden genderzorg

Hoe zijn wachttijden voor genderzorg in Nederland sinds 2010 veranderd?

Drie fasen

Tot circa 2010 lagen wachttijden voor intake bij genderzorg in de orde van maanden. Vanaf 2010 begon een geleidelijke stijging, gevolgd door een forse oploop vanaf 2015. Sinds 2018 stagneren de wachttijden rond een hoog niveau. Het patroon volgt grofweg de explosieve groei van het aantal aanmeldingen, met name onder adolescenten en jongvolwassenen die bij geboorte vrouwelijk zijn (zie historische groei aanvragen).

Tijdlijn

• 2010-2014: wachttijd intake meestal 3 tot 9 maanden.
• 2015-2018: wachttijd intake oploopt naar 12 tot 24 maanden.
• 2018-2022: wachttijd intake stabiliseert tussen 18 en 30 maanden, behandeling vaak nog 1 tot 2 jaar daarna.
• 2023-2025: wachttijden tussen 18 en 36 maanden voor intake, variabel per kliniek; totale doorlooptijd tot eerste chirurgie oploopt tot 5 jaar of meer.

Oorzaken volgens VWS en klinieken

Officieel genoemde oorzaken zijn de groei van het aantal aanmeldingen, capaciteitsbeperkingen, beperkt opgeleid personeel en complexere casuistiek met meer comorbiditeit. Het ministerie van VWS stelde sinds 2018 een Kwartiermaker Transgenderzorg aan om de wachttijden te verminderen. De Kwartiermaker concludeerde in 2021 dat de wachttijden ondanks inspanningen niet substantieel daalden. In 2024 verklaarde een opvolgend rapport dat de capaciteitsuitbreiding wordt ingehaald door verdere groei van de vraag.

Wat de wachttijd voor de burger betekent

De cumulatieve doorlooptijd betekent dat een adolescent die zich op zijn of haar 14e aanmeldt, vaak pas rond het 18e levensjaar aan een traject begint dat tot in de twintiger jaren doorloopt. In die periode is een groot deel van de identiteitsontwikkeling al afgerond. Critici, waaronder de Cass Review, stellen dat een deel van de wachtende jongeren in die jaren spontaan tot een hervorming van de hulpvraag komt en dat lange wachttijden de facto fungeren als een vorm van watchful waiting. Voorstanders van het affirmatieve model stellen daartegenover dat juist de wachttijden zelf schadelijk zijn.

Verder lezen

Zie ook per kliniek en historische groei van aanvragen. Voor Kamerbrieven zie Rijksoverheid transgenderzorg.