Wachttijd intake versus behandeling
Het woord "wachttijd" kan in de genderzorg verschillende dingen betekenen. Welk onderscheid is belangrijk?
Vier wachttijden in een traject
Het zorgpad omvat doorgaans meerdere wachtfases. Tussen elke fase ligt een nieuwe periode van administratieve doorverwijzing en planning. De optelling van deze fases bepaalt de werkelijke doorlooptijd tot eerste medische interventie.
- Wachttijd na verwijzing tot eerste contact (administratief, vaak 1 tot 3 maanden).
- Wachttijd tot intakegesprek bij multidisciplinair team (12 tot 36 maanden bij umc's).
- Wachttijd tot diagnose-afronding (diagnostiek loopt vaak 6 tot 18 maanden).
- Wachttijd tot start medische behandeling (puberteitsremmers, hormoontherapie of chirurgie, 6 tot 36 maanden).
- Bij chirurgie nog een extra wachttijd van 1 tot 5 jaar afhankelijk van de gewenste ingreep.
Cumulatief beeld
Wanneer alle fases worden opgeteld komt het totaal traject voor een volwassene bij een umc in Nederland vaak boven de 4 jaar uit; voor falloplastiek of vaginoplastiek kan dat oplopen tot 6 of 7 jaar na de eerste verwijzing. Officiele opgaves rapporteren meestal alleen de wachttijd tot intake, waardoor het totale beeld onderbelicht raakt. Dat heeft tot gevolg dat publieke en politieke discussies over wachttijden vrijwel uitsluitend gaan over de eerste fase.
Waarom dit onderscheid uitmaakt
Voor patienten, verwijzers en beleidsmakers is een totale doorlooptijd informatiever dan een enkele wachttijd. Een korte wachttijd tot intake bij een private aanbieder betekent niet altijd een snel chirurgisch traject; de operatieve fase loopt vrijwel altijd via een umc en dus via een lange tweede wachttijd. Zie ook per kliniek en officiele rapportage.
Toezicht en transparantie
De NZa en het Zorginstituut Nederland hebben in 2024 aangedrongen op uitsplitsing per fase. Daarmee wordt zichtbaar of een kortere wachttijd bij intake daadwerkelijk leidt tot snellere zorg, of alleen tot een eerdere plaats op een interne wachtlijst. De IGJ benoemt in haar jaarrapportages dat het ontbreken van fase-uitsplitsing een risico vormt voor informed consent: een burger weet bij aanvang niet hoe lang het traject duurt.