Genspect: Peggy Cohen-Kettenis als de architect van het Dutch Protocol

Een uitvoerig essay in Genspect zet de klinisch psycholoog die aan de basis stond van het Nederlandse behandelmodel opnieuw in het middelpunt — en raakt daarmee de kern van wat deze monitor volgt: de herkomst en de bewijsbasis van de Nederlandse genderzorg.

Wie het essay portretteert

Peggy Cohen-Kettenis is volgens de Cass Review de oprichter van de Utrechtse genderkliniek. Zij was eerste auteur van de casusbeschrijving uit 1998 en mede-auteur van het artikel uit 2006 waarin het Dutch Protocol volgens de Cass Review verder is uitgewerkt (bron 1998, Cass Review). Het model — puberteitsremming vanaf de vroege puberteit, gevolgd door cross-sekse hormonen en later chirurgie — is volgens de Cass Review in Nederland ontwikkeld en daarna in het Verenigd Koninkrijk en internationaal overgenomen.

Wat het essay stelt

• De follow-upcohorten waarop het protocol steunt, kenden volgens de auteur hoge uitval, wat gunstige uitkomsten kan hebben geflatteerd.
• Zorgwekkende mortaliteitscijfers in vroege cohorten kregen weinig nadruk in de gepresenteerde resultaten.
• De zelfrapportage-schaal (de Utrecht Gender Dysphoria Scale) kwam in de plaats van een volwaardige differentiaaldiagnose.
• Een groot deel van de behandelde jongeren viel op hetzelfde geslacht, wat de vraag oproept of het protocol medicaliseerde wat anders een homoseksuele ontwikkeling zou zijn geweest.
• Dezelfde onderzoekers schreven zowel de primaire studies als de internationale richtlijnen die daarnaar verwezen — een zelfversterkende cirkel.

Dit zijn de kwalificaties van de auteur. De onderliggende studies en de onafhankelijke evaluaties zijn afzonderlijk te wegen; deze monitor documenteert ze in eigen dossierpagina's.

Wat de onafhankelijke reviews zeggen

Los van dit portret oordeelden de Britse Cass Review (2024) en het Zweedse SBU (2022) dat de bewijsbasis voor medische transitie bij minderjarigen zwak is; de Finse richtlijn (2020) bepleit volgens de Cass Review uiterste voorzichtigheid met puberteitsremmers bij jongeren onder de 18. Veel van dat bewijs gaat terug op de Nederlandse studies. Zie op deze monitor de uitleg bij Cass Review UK, SBU Zweden en COHERE Finland.

Waarom dit de monitor raakt

De herkomst van het protocol is geen historische voetnoot: het model is in Nederland ontwikkeld en internationaal overgenomen. Vragen over uitval, diagnose en belangenverstrengeling zijn daarom ook voor het toezicht op de huidige praktijk relevant leunen op hetzelfde bouwwerk. Vragen over uitval, diagnose en belangenverstrengeling raken daarmee direct aan het toezicht op de huidige praktijk — zie conflicts of interest in genderzorg-onderzoek en peer review van genderzorg-publicaties.

Verder lezen

Een uitgebreid, met bronnen onderbouwd profiel van Cohen-Kettenis en het protocol staat in het dossier op dutchprotocol.nl. Het oorspronkelijke essay is te lezen bij Genspect.