Genspect: Peggy Cohen-Kettenis als de architect van het Dutch Protocol

Een uitvoerig essay in Genspect zet de klinisch psycholoog die aan de basis stond van het Nederlandse behandelmodel opnieuw in het middelpunt — en raakt daarmee de kern van wat deze monitor volgt: de herkomst en de bewijsbasis van de Nederlandse genderzorg.

Wie het essay portretteert

Peggy Cohen-Kettenis (geb. 1948) is klinisch psycholoog en was de eerste auteur van de protocolpublicatie uit 1998 en mede-auteur van de protocolbeschrijving uit 2006. Zij leidde de VUmc-genderkliniek in Amsterdam tot 2015. Het model dat zij mee vormgaf — puberteitsremming, gevolgd door cross-sekse hormonen en later chirurgie — werd internationaal bekend als het Dutch Protocol en vormt tot op vandaag het referentiekader van de Nederlandse genderzorg.

Wat het essay stelt

• De follow-upcohorten waarop het protocol steunt, kenden volgens de auteur hoge uitval, wat gunstige uitkomsten kan hebben geflatteerd.
• Zorgwekkende mortaliteitscijfers in vroege cohorten kregen weinig nadruk in de gepresenteerde resultaten.
• De zelfrapportage-schaal (de Utrecht Gender Dysphoria Scale) kwam in de plaats van een volwaardige differentiaaldiagnose.
• Een groot deel van de behandelde jongeren viel op hetzelfde geslacht, wat de vraag oproept of het protocol medicaliseerde wat anders een homoseksuele ontwikkeling zou zijn geweest.
• Dezelfde onderzoekers schreven zowel de primaire studies als de internationale richtlijnen die daarnaar verwezen — een zelfversterkende cirkel.

Dit zijn de kwalificaties van de auteur. De onderliggende studies en de onafhankelijke evaluaties zijn afzonderlijk te wegen; deze monitor documenteert ze in eigen dossierpagina's.

Wat de onafhankelijke reviews zeggen

Los van dit portret oordeelden systematische reviews dat de bewijsbasis voor medische transitie bij minderjarigen zwak is — waaronder de Britse Cass Review (2024), het Zweedse SBU (2022) en de Finse COHERE-richtlijn (2020). Veel van dat bewijs gaat terug op de Nederlandse studies. Zie op deze monitor de uitleg bij Cass Review UK, SBU Zweden en COHERE Finland.

Waarom dit de monitor raakt

De herkomst van het protocol is geen historische voetnoot. De Nederlandse zorgketen, de kwaliteitsstandaard en de vergoedingspraktijk leunen op hetzelfde bouwwerk. Vragen over uitval, diagnose en belangenverstrengeling raken daarmee direct aan het toezicht op de huidige praktijk — zie conflicts of interest in genderzorg-onderzoek en peer review van genderzorg-publicaties.

Verder lezen

Een uitgebreid, met bronnen onderbouwd profiel van Cohen-Kettenis en het protocol staat in het dossier op dutchprotocol.nl. Het oorspronkelijke essay is te lezen bij Genspect.