Multidisciplinair overleg in de genderzorg

Het multidisciplinair overleg (MDO) is de kern van besluitvorming in de Nederlandse genderzorg. Hierin bespreken behandelaars uit psychologie, endocrinologie, gynaecologie, plastische chirurgie en jeugdpsychiatrie de individuele casuistiek. Het MDO besluit over indicatiestelling, behandelplan en doorgang naar de volgende fase. Het MDO is daarmee de "poortwachter": zonder positief MDO-besluit komt een patient niet in de medische fase, met een positief besluit ontstaat een vrijwel automatisch pad richting hormonen en chirurgie.

Samenstelling

• Psycholoog of psychiater als hoofdbehandelaar.
• Endocrinoloog.
• Gynaecoloog of uroloog (bij somatische fase).
• Plastisch chirurg (bij chirurgische fase).
• Maatschappelijk werker of casemanager.
• Bij minderjarigen: kinderpsychiater en kinderendocrinoloog.
• Soms een ervaringsdeskundige of ouder, afhankelijk van kliniek.

Kritiek op groepsdynamiek

Klokkenluiders uit Tavistock (VK) en intern de Cass Review hebben gewezen op groepsdynamiek in MDO's: behandelaars die twijfels uiten worden gemarginaliseerd, terwijl een affirmatieve consensus wordt voorondersteld. In de WPATH Files (uitgelekte interne discussies, 2024) komt dit patroon eveneens naar voren. Of een vergelijkbaar mechanisme in Nederlandse umc's speelt, is publiek niet getoetst. Notulen en besluitvorming zijn doorgaans niet openbaar. Het Nederlandse Kennis- en Zorgcentrum voor Genderdysforie heeft tot op heden geen onafhankelijke evaluatie van MDO-besluitvorming toegestaan.

Vastlegging en toetsbaarheid

De besluiten van het MDO worden vastgelegd in het patientendossier, maar niet in een centraal register. Externe toetsing, bijvoorbeeld via peer review of audit door een wetenschappelijke commissie buiten de eigen instelling, is in Nederland niet structureel ingevoerd voor genderzorg-MDO's. Dat staat in contrast met andere medisch-specialistische besluitvormingsfora (zoals oncologische MDO's), waar externe second-opinion-routes en kwaliteitsregistraties bestaan. De IGJ heeft hierover in jaarrapportages signalen ontvangen maar geen structurele maatregelen genomen.

Wat dit voor de burger betekent

Een patient kan een MDO-besluit niet rechtstreeks toetsen of bevragen. Bezwaar moet via klachtroutes binnen dezelfde instelling lopen. Een onafhankelijk second opinion bij een ander Nederlands centrum is in theorie mogelijk, maar door wachttijden in de praktijk vrijwel niet haalbaar. Zie ook audit protocollen en peer-review publicaties.

Externe bronnen