Audits van zorgprotocollen

Audits zijn systematische evaluaties van of een zorgproces volgens protocol verloopt en de gewenste uitkomsten oplevert. In genderzorg is auditing minimaal: er is geen centraal register en geen periodieke externe toetsing van wat klinieken precies doen en met welke resultaten.

Soorten audits

• Interne audit: kliniek toetst zichzelf op naleving van eigen protocollen. Niet openbaar.
• Externe audit (visitatie): beroepsvereniging (bv. NVE-PVI voor endocrinologen) toetst opleidingseisen en multidisciplinair werken; toetst geen evidence-basis van behandelingen.
• Kwaliteitsregistratie: sommige medische specialismen werken met landelijke registraties (NICE-NL, DICA); voor genderzorg is geen vergelijkbaar register.
• Wetenschappelijke audit: universitaire onderzoekers analyseren cohorten en publiceren in tijdschriften — gebeurt sporadisch, niet systematisch.

Wat wordt wel getoetst

• Procedurele aspecten: intake-protocol, multidisciplinair overleg, dossiervorming.
• Patiënttevredenheid: via vragenlijsten kort na behandeling (over algemeen positief; meet geen langetermijnuitkomsten).
• Wachttijden: via ZN-monitoring.

Wat niet wordt getoetst

• Behandelingsuitkomsten lange termijn: psychisch welbevinden, sociale participatie, suïcidaliteit, comorbiditeit 5-10 jaar na transitie.
• Detransitie en spijt: geen nationaal cijfer; verloren patiënten worden niet gevolgd.
• Bijwerkingen hormonen: cardiovasculair, oncologisch, vruchtbaarheid — niet systematisch geregistreerd.
• Naleving evidence-grenzen: wordt off-label voorschrijven aan minderjarigen volgens protocol gedaan.

Hoe het wel kan

In Noorwegen wordt sinds 2024 gewerkt aan een nationaal genderzorg-register. In Engeland is dat een Cass-aanbeveling. Voor Nederland zou een DICA-achtige registratie (zoals voor borstkanker en darmkanker bestaat) helpen om uitkomsten transparant te maken. Tot dusver is daar geen politieke of professionele beweging voor.

Originele bronnen

• DICA — Dutch Institute for Clinical Auditing
• Kennisinstituut Federatie Medisch Specialisten