Diagnose-fase in de Nederlandse genderzorg

In de diagnose-fase wordt vastgesteld of een patient voldoet aan de criteria voor genderdysforie (DSM-5) of gender incongruence (ICD-11). De diagnose wordt gesteld door een psycholoog of psychiater, vaak in meerdere gesprekken, in combinatie met vragenlijsten en biografische exploratie. De diagnose-fase volgt op de intake en gaat vooraf aan het multidisciplinair overleg dat besluit over een eventueel medisch traject.

DSM-5 en ICD-11

DSM-5 hanteert de term Gender Dysphoria en stelt expliciet dat de identificatie als een ander geslacht alleen klinisch betekenisvol is wanneer het lijden of disfunctioneren oplevert. ICD-11 verschoof Gender Incongruence uit het hoofdstuk Geestesziekten naar Conditions related to sexual health. Deze stap is omstreden: critici stellen dat depathologisering haaks staat op de voorwaarde van objectieve diagnose voor onomkeerbare medische interventies. In de Nederlandse praktijk wordt nog grotendeels DSM-5 gehanteerd, met aanvullende interne werkdefinities per kliniek.

Differentiaaldiagnose

Onderdeel van de diagnose-fase is uitsluiten of behandelen van alternatieve verklaringen: autisme, posttraumatische problematiek, eetstoornis, dissociatie, internaliseerde homofobie, sociale invloed. Internationale rapporten (Cass, SBU, COHERE, UKOM) benadrukken dat dit onderdeel in veel klinieken structureel te kort komt. De Cass Review noemt expliciet dat zonder degelijke differentiaaldiagnose het risico op verkeerde indicatie sterk toeneemt, zeker bij adolescenten met laat-debuterende klachten en hoge comorbiditeit.

Comorbiditeit

Studies tonen aanzienlijke comorbiditeit. Bij jongeren met genderdysforie vond men in verschillende cohorten autisme (10-40 procent), depressie (30-50 procent), suicidale ideatie (20-40 procent) en eetstoornissen (5-15 procent). De diagnose-fase zou idealiter eerst deze problematiek behandelen voordat over medische gender-interventies wordt besloten. In de praktijk lopen diagnose en behandeling van comorbiditeit vaak parallel, of komt comorbiditeit pas in beeld na de start van een medisch traject. Zie ook comorbide autisme, depressie, trauma.

Duur en intensiteit

De diagnose-fase duurt in de Nederlandse umc's gemiddeld 6 tot 18 maanden, met 4 tot 10 gesprekken. Bij minderjarigen wordt vaak ook met ouders en school gesproken. In de praktijk varieert de intensiteit sterk tussen klinieken: sommige hanteren een uitgebreidere methodiek met testen en psychiatrisch consult, andere maken het traject smaller. Bij particuliere aanbieders is de fase korter, met soms 1 tot 3 gesprekken.

Externe bronnen

Zie ook: diagnose DSM en diagnose ICD.